Columns & Artikelen

Hartverscheurend

by Diederik Schmull on 3 augustus 2016

diederikschmullHet vliegwiel van excessieve wereldschuld is allang dolgedraaid en hartverscheurende taferelen zullen zich overal op den duur afspelen. Lees de geschiedenis er maar op na. Zoiets loopt nooit goed af, alle sprookjes van een ‘zachte’ landing ten spijt. Juist een ellendige periode van faillissementen alom doemt op. De wereldeconomie zinkt nu immers al enige tijd steeds verder weg in het moeras van economische stagnatie. Ramingen voor economische groei worden al jarenlang voortdurend verlaagd. Met een, exponentieel stijgende, totale schuld, als percentage van de economie, op een historisch hoogtepunt aller tijden (‘Peak Debt’), lijkt dit af te stevenen op een crisis. De meeste schuld is immers ‘improductief’, omdat de inkomsten geen gelijke tred houden met de vereiste, weliswaar superlage, rentekosten en aflossing van de hoofdsom.

Maar in het geval van negatieve rente en negatieve obligatie-rendementen, wordt de schuldenaar toch betaald voor de eer om geld te lenen, terwijl dat nog aftrekbaar is van de belastingen ook? Betekent dit, dat schuld nu eeuwig ‘goedkoop’ kan worden verlengd en verhoogd? Waren onze voorouders maar ooit op dat briljante idee gekomen! Of is deze omgekeerde wereld te mooi om waar te zijn? Wedden?

Zelfs een kind kan op zijn vingers natellen, dat een officieel beleid van Negatieve Rente, waarvoor de ECB en de Bank of Japan zich sterk maken, vroeg of laat, zal leiden tot de ondergang van het financieele systeem. Een ernstige economische afkoeling staat voor de deur, als besparingen geen rendement opleveren, laat staan belast worden! En dat alles terwille van een schijnbaar expliciete verlaging van de nominale schuld. Degenen, die negatieve rendementen accepteren in obligaties van topkwaliteit, en daarmee geld verliezen, zien dat als een noodzakelijke verzekeringspremie om kasgeld veilig te stellen. Als de rendementen nog verder dalen, eventueel door de aankoopprogramma’s van Centrale Banken, en men dus winst maakt, dan is dat meegenomen. Maar het feit, dat men bereid is om zo’n verzekeringspremie neer te tellen, bewijst, dat het Grote Geld wel degelijk rekening houdt met een dag des oordeels. Dat is de dag, dat opgepompte activa, zoals aandelen, onroerend goed en grondstoffen, aan de straatstenen niet meer kwijt te raken zijn. Bijvoorbeeld door kredietschaarste!

Dit is de top van de Superkredietcyclus (‘Peak Debt’). De schuldpiramide kraakt allang in zijn voegen en, historisch gezien, wordt elke kredietexpansie, die niet gepaard gaat met een navenante groei, automatisch gevolgd door een kredietcrisis. De ontwikkelde landen (G-10) gaan nu gebukt onder een totale prive- en openbare schuld van gemiddeld zo’n 300%, als percentage van hun economie, terwijl de schuldgroei nog steeds de economische groei overtreft. Vele studies hebben uitgewezen, dat bij een schuldpercentage van boven de 90%, de economie al begint te haperen. Overigens zou nu een economische groei van 6% vereist zijn (huidige groei is ongeveer 1%, vanwege structurele overcapaciteit), om alleen al aan de rentebetalingen (met een gemiddelde rente van 2%) te kunnen voldoen. Daarbij komt, dat de omloopsnelheid van het geld en de inflatie zich al tijdenlang in een structurele neergaande trend bevinden.

Elke verhoging van vooral ‘improductieve’ schuld, met name via toenemende fiscale begrotingstekorten (voor ‘infrastructuurprojecten’, wat als muziek klinkt in de oren van politici!), leidt nu automatisch tot structureel nog minder economische groei (‘het negatieve multiplicatoreffect’), na een korte periode van opleving. De echte ‘oplossingen’ zijn echter de afschrijving en kwijtschelding van improductieve schuld (‘Debt Jubilee’), zoals de Bijbel en de Soemerische kleitabletten destijds suggereerden, na elke 50 jaar. Of een omruiling van schuld tegen aandelen (‘Debt for Equity Swap’), waarbij bezit uit handen wordt gegeven. Of het verlokkende concept van ‘helikoptergeld’, dat binnen bepaalde perken zou moeten worden gehouden om hyperinflatie te voorkomen.

Maar onderschat het effect niet van deze verschillende ‘oplossingen’. Elke schuld is het bezit van de ander. Kwijtschelding of herstructurering daarvan leidt onherroepelijk tot de ineenstorting van het huidige kredietsysteem. Voor zover er dan nog krediet verleend wordt, moet men bedacht zijn op woekerrentes, zolang het vertrouwen in de debiteur de bodem is ingeslagen. Duizenden noodlijdende spookbedrijven worden tegenwoordig al bestuurd door de banken, na regelmatige Debt for Equity Swaps, tot ze omvallen. ‘Helikoptergeld’ is niets anders dan een fiscale stimulering van overheidswege, die gefinancierd wordt met obligaties, die door de Centrale Bank worden opgekocht. Dat vindt overal al plaats, maar wordt in toom gehouden door het benodigde begrotingsbeleid. De Centrale Banken kunnen zelf wettelijk geen ‘helikoptergeld’ tevoorschijn toveren, zonder goedkeuring van de volksvertegenwoordiging. Tot op zekere hoogte, kunnen de ECB en de Bank of Japan (niet de Amerikaanse FED), obligaties van lagere kwaliteit opkopen, wat moet worden beschouwd als een subsidie aan obligatiehouders. Bij een eventueel faillissement, is er sprake van een redding (‘bailout’) door de belastingbetaler. Centrale Banken hangen dit met opzet natuurlijk niet aan de grote klok.

Maar heeft een ‘eenmalige’ kwijtschelding van schuld of ‘Debt Jubilee’ niet het voordeel, dat de wereld opnieuw met een schone lei kan beginnen? Conventionele kwantitatieve verruiming (‘QE’) bevoordeelt voornamelijk de bezitters van activa (de top 1%), via het ‘vermogenseffect’, maar een ‘eenmalig’ bedrag voor iedereen, inclusief de top 1%, (‘People’s QE’), dat de schuld verlaagt voor debiteuren en een vergoeding inhoudt voor crediteuren, lijkt praktisch haalbaar. Toch is de kans daarop, net zoals een minimuminkomen zonder een vervanging van het systeem van uitkeringen, vrij klein. Zelfs in het met schuld overladen Japan, verschijnt dit, na 25 jaar van deflatie, niet op de politieke radar.

Veel waarschijnlijker is, dat de natuur haar werk zelf wel doet. Op het hoogtepunt van de Japanse kredietcyclus, 25 jaar geleden, vormde krediet 40% van de totale vraag. Inmiddels is dat minus 2%! Dit is een verrassing voor vele economen, die ervan uitgingen, dat kredieten en bestedingen elkaar opheffen. Maar in de praktijk leidt de uitgifte van leningen tot geldcreatie, want de banken hebben geen ‘kapitaal’ om uit te lenen. Vele boeken over de economie zijn allang rijp voor de schroothoop! Sinds de kredietcrisis van 2008, is de priveschuld (ex-staatsschuld) als percentage van de economie in vele landen aan het inkrimpen (in Groot-Brittannie bijvoorbeeld van 200% naar 170%. Dat was 60% in 1980!). Krediet als percentage van de totale vraag is nu ver beneden het niveau van 8 jaar geleden en verklaart o.a. de algemene economische stagnatie. Dit kredietinkrimpingsproces duurt nog decennia. Behalve als de economische depressie, vanwege een ‘echte’ kredietcrisis, toch toeslaat. Dan is geleidelijke schuldsanering verleden tijd en wordt abrupt schoon schip gemaakt. Zeg nooit nooit!

Maar is er geen verlichting van de zich ophopende schuldenlast mogelijk, zonder een ouderwetse economische depressie? Het strenge corset van een Gouden Standaard is, generaties geleden, terzijde geschoven en vervangen door ‘onbeperkt’ Fiatgeld (‘geld uit het niets’). De vindingrijkheid van de mens, met name op financieel gebied, kent immers geen grenzen. Hoe kan men de steeds oplopende overwaardering en de veralgemeende ‘verkeerde’ prijszetting van financieele en reeele activa van tegenwoordig anders verklaren? Fundamentele oorzaken daarvoor zijn ver te zoeken. De instorting van de grondstoffenprijzen in de laatste 8 jaar met liefst 60% (CRB-index zakte in van 458 naar 181), lijkt aan te geven, dat de wereldeconomie ernstig in het slop zit.

Misschien begint het te dagen, dat Centrale Banken druk bezig zijn om zich de markten toe te eigenen (‘cornering the markets’), zodat acute schaarste aan bepaalde activa ontstaat, waardoor de prijzen wel de pan uit moeten rijzen! Misschien is hier sprake van een wereldwijde, gigantische permanente omruiling van schuld naar activa (‘Debt Equity Swap’) via de nationalisatie van de markten: de activa van een Centrale Bank bestaan immers uit ‘onbeperkt’ kasgeld (‘fiat money’) en reserves. Dit zou betekenen, dat schuld elke dag permanent verdwijnt, naarmate Centrale Banken obligaties blijven aankopen en deze transacties nooit terugdraaien. Bovendien lijkt de aankoop van staatsobligaties op niets minder dan een permanente verkleining van de openbare obligatiemarkt. Deze staatsschuld is immers niets anders dan een verplichting tussen twee onderdelen van de overheid, de schatkist (‘Treasury’) en de Centrale Bank en kan dan worden weggestreept.

Geen wonder, dat de instituten, zoals pensioenfondsen en verzekeraars, die in deze markt moeten blijven opereren, genoegen moeten nemen met steeds oplopende topwaarderingen! Als een Centrale Bank de meerderheid van het schuldpapier eenmaal in bezit heeft, dan is de openbare markt daarvoor praktisch uitgeschakeld en komt de verhandelbaarheid in het geding. De Centrale Bank is dan de markt en kan tenslotte overgaan tot een gedwongen omruiling (swap) van de overblijvende stukken, waardoor de schuld in rook opgaat. Eenvoudiger kan het niet! Heeft zo’n conversie ook niet eerder plaatsgevonden in 1951 met de oorlogsschuld van de Amerikaanse Treasury via de Treasury – FED Accord?

 

http://www.federalreservehistory.org/Media/Material/Event/30-172

(Zie pagina 233)

Helaas zullen de meeste landen, in de praktische realiteit, toch niet kunnen ontkomen aan jarenlang zwoegen onder het juk van hun excessieve schuld. Talloze landen zullen kiezen voor een vorm van faillissement. Dat is nog eens andere koek dan de kredietcrisis van 2008!

Zo kreeg Groot-Brittannie een miljardenlening van Amerika in 1946 (the Anglo-American Loan Agreement) om het hoofd boven water te houden, die pas na 60 jaar kon worden afbetaald. Ondertussen worden haar schulden, o.a. opgelopen tijdens de Zuidzee Bubbel van 1720 en de Eerste Wereldoorlog, nog steeds gedeeltelijk geherfinancierd en verlengd. Schuld ‘verdwijnt’ in de praktijk nooit, ookal helpt inflatie vaak mee om die te verlichten. De Britse mentaliteit (‘grin and bear it’), in tegenstelling tot die van talloze banenrepublieken, was historisch altijd geneigd om uiteindelijk aan alle verplichtingen te voldoen, zelfs in het licht van de grote offers, die moesten worden gebracht. Misschien is dat echter niet eeuwig vol te houden onder druk van het nieuwe populisme.

Zelfs Duitsland heeft uiteindelijk haar schulden van de Eerste Wereldoorlog, als deel van het beruchte Verdrag van Versailles, in 2010, na 92 jaar, afgelost. De geschiedenis leert ons dus, dat sommige landen er zeer veel voor over hebben om hun kredietwaardigheid, op lange termijn, veilig te stellen en uiteindelijk het in gebreke blijven met terugbetalingen willen voorkomen.

Verder treden Centrale Banken op als actieve kopers van aandelen, als onderdeel van hun stimulerings- of valutabeleid. De Bank of Japan is reeds grootaandeelhouder bij 90% van de Nikkei 225 index. De Zwitserse Nationale Bank (SNB) bezit onder meer Apple Computer ter waarde van een miljard. De ECB staat te trappelen om de ‘goedkope’ Europese aandelen een steuntje in de rug te geven en het groene licht daarvoor is een kwestie van tijd. De aankoop van Europese bedrijfsobligaties was de eerste stap. Overigens zijn talloze bedrijven zelf, ook heel actief met de eigen, al of niet gefinancierde, aandeleninkoop. Goed voor de bonus! Geen wonder, dat de massa van particuliere beleggers dit met lede ogen aanziet en straks wellicht alle voorzichtigheid laat varen om de boot niet te missen. Wat een perfecte herhaling van de ‘Great Gatsby’ en het 1927 – 1929 scenario van een algemene beurshausse en een daarop volgende Crash!

Wat is de wereld daarom aan het afglijden naar een ‘Alice in Wonderland’ – niveau, terwijl de economie zulks niet rechtvaardigt. Integendeel, dit monetaire bubbelbeleid zal de economische groei niet versnellen. Naast de krediet- en demografiecrisis in de ontwikkelde landen, blijven de grote sprongen in economische ontwikkeling van vroeger, zoals de auto-industrie, achterwege. Voorlopig lijken recente innovaties, zoals robotisering en digitalisering, juist te leiden tot banenverlies. De zogenaamd veelbelovende Opkomende Markten krijgen hiermee ook te kampen, waardoor de verwachte bloei van een nieuwe consumentensector aldaar, op de lange baan zal worden geschoven.

De buitengewone hefboomwerking van excessieve schuld bij economische stagnatie, belichaamd door de onzichtbare, uit de hand gelopen, gigantische derivatenberg, is als een raceauto zonder remmen. Tegelijkertijd zorgt de toenemende vergrijzing in de ontwikkelde landen ervoor, dat deze raceauto in zijn achteruit wordt gezet! De Big One ligt op de loer. Want dit door Frankenstein geschapen schuldenmonster loopt dan vrij rond en zal uiteindelijk alles, wat los en vast zit, aftuigen. Dus de schijnbaar grootscheepse verdoving van de marktwerking door de Centrale Banken zal niet kunnen voorkomen, dat de wereld opeens wakker wordt met de ergste kwetsbaarheidskater ooit, ookal duurt het misschien nog jaren, voordat het zover is.

Wat nu? Welnu, zorg, dat je erbij bent, zult u als advies krijgen van uw vriendelijke bankadviseur. Koop alles, zo grootschalig mogelijk, met krediet. Want dit is je kans om te profiteren van de ongelofelijke topwaarderingen, waarvoor de Heren der Centrale Banken zullen zorgdragen. Praktisch geen risico, want men vaart in het kielzog van hun speedboot (‘riding their coattails’). Maar mijn advies is om niet het hoofd op hol te laten slaan. Er is een ongekende afgrond aan de horizon, waar men zich nu al op moet voorbereiden. Doe alleen mee, met mate, zonder krediet, doormiddel van een gespreide portefeuille van kwaliteitsobligaties en aandelen van topondernemingen, die in een beursmalaise altijd wat waard zullen zijn (liever geen beleggingsfondsen en ETF’s, maar rechtstreeks), met de nadruk op Amerikaanse Treasuries en Dollars als kasgeld en wat Fysiek Goud als verzekering, ongeacht de marktprijs. Los uw hypotheek versneld af en woon in een huis, dat nooit ‘onder water’ kan komen te staan. De toekomstige woonlasten, dankzij een overheid, die om geld verlegen zit, worden al akelig genoeg. Zorg er ook voor, dat u het een en ander in huis hebt, want het normale leven, waaraan men gewend is, lijkt straks niet meer vanzelfsprekend. Denk terug aan de barre tijden van de jaren ‘30 en ‘40. Uw grootouders deden daarover liever er het zwijgen toe.

 

DIEDERIK SCHMULL 2 augustus 2016

Mededelingen:

BESTEL NU! DE NIEUWE SCHMULL BELEGGINGSSUGGESTIES (augustus, 2016):

25 pagina’s

(166 namen, waarvan 7 NIEUWE)

Donatie: 4.90 Euro of meer

Uw E-MAIL adres vermelden a.u.b.;

Donaties via de donatie-knop of: (IBAN) rek.no. NL07 ABNA0413515508 t.n.v. D.H.Schmull;

Diederik blogt in zowel in het Nederlands als Engels op de volgende blogs:

Disclaimer bij columns op Edelmetaal-Info.nl: auteur schrijft op eigen verantwoordelijkheid. De mening van de auteur hoeft niet over een te komen met de mening van andere auteurs of de redactie van Edelmetaal-Info. Verder geldt de algemene disclaimer waarvoor deze zin zeer essentieel is: De informatie op deze website is niet bedoeld als professioneel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen, maar als startpunt voor je eigen onderzoek.

Diederik SchmullHartverscheurend