Column 113: dd 29 september 2008 Auteur: Bart Klein Ikink

NB. deze column is verder uitgebreid en verbeterd. Je kunt hem nu hier lezen in het Engels. Uiteraard is de strekking van het hieronder verschenen artikel nog steeds dezelfde als in het Engels verschenen verhaal. (9 okt webmaster)

Het geld van de natuurlijke economische orde

Door: Bart klein Ikink

Problemen in het huidige geldsysteem

Vraag je je zelf ook wel eens af

• Wat geld nu eigenlijk precies is?
• Waarom deskundigen zo bang zijn voor een grote economische depressie door het failliet gaan van banken?
• Waarom de bedrijven, consumenten en overheden ondanks al onze welvaart allemaal zo diep in de schulden zitten?
• Waarom wij ondanks al onze welvaart onze maatschappelijke problemen moeilijk kunnen oplossen?
• Waarom in de westerse wereld de rijken rijker worden en de armen armer?
• Geld uitlenen bij de bank niet loont, omdat de inflatie hoger is dan de rente?
• Waarom in de opkomende economieën het wel mogelijk is dat ook de armen rijker worden, terwijl dat hier in de laatste decennia niet meer lijkt te lukken?
• Waarom de overheid steeds meer ingrijpt in markten, terwijl dat eigenlijk geen goed idee is?
• Waarom het kapitalisme lijkt te falen, terwijl het ons zoveel welvaart heeft gebracht?
• Zoveel mensen hun geld verdienen met activiteiten die geen enkel nut hebben, terwijl ze er toch heel rijk mee kunnen worden?
• Of het ook anders kan?

De economische problemen die we nu hebben, leiden opnieuw tot een discussie over kapitalisme versus socialisme. We hebben nu gezien dat beide systemen hun beperkingen hebben. Voorstanders van kapitalisme zullen stellen dat de problemen die we hebben, veroorzaakt zijn door overheidsingrijpen in de markt. Voorstanders van socialisme zullen stellen dat de problemen die we hebben, zijn veroorzaakt door te weinig regulering van de markt. Beide argumenten zijn redelijk maar toch spreken ze elkaar tegen. Mijn conclusie is daarom dat dit een schijndiscussie is, en dat de werkelijke oorzaak ergens anders ligt.

In dit korte verhaal probeer ik aannemelijk te maken dat de werkelijke oorzaak ligt in de aard van ons geldsysteem. Daarna probeer ik in het kort uit te leggen dat er een ander geldsysteem mogelijk is, en hoe dat er in grote lijnen uit zou moeten zien.

Om het één en ander beter te begrijpen, kun je de documentaire "Money as Debt" over ons huidige geldsysteem te bekijken, alvorens verder te lezen. Deze documentaire duurt 45 minuten en is te bekijken via deze link en deze met NL-ondertiteling (links aangepast aug 2010 door webmaster )

Je zult verbaasd zijn over hoe simpel het eigenlijk in elkaar zit, en hoe volslagen belachelijk bovendien. De documentaire is begrijpelijk voor mensen zonder economische achtergrond.

Hoe het huidige geldsysteem werkt
Bijna alle geld dat tegenwoordig in circulatie is, is ontstaan door bankkredieten. Kenmerken van het huidige geld zijn:

1. Banken maken geld uit het niets door het geld uit te lenen. Op het moment dat iemand een lening afsluit, ontstaat het geld.
2. Over het geld dat banken uitlenen, vragen zij rente.
3. Al het geld in circulatie moet rente opbrengen ten behoeve van de banken. Omdat er niet genoeg geld in circulatie is om ook de rente van te betalen, kan niet iedereen aan zijn verplichtingen voldoen, tenzij nieuwe schulden worden gemaakt.
4. Als gevolg daarvan groeien de schulden exponentieel en daarmee ook de rentebetalingen.
5. Als de economie niet voldoende groeit, gaat dat mis. Omdat de westerse economieën in de volwassen fase zijn aanbeland, en de economische groei daarom relatief laag is, begint het probleem juist nu nijpend te worden. Daarom is het ook zo dat in opkomende economieën dit probleem nog niet speelt.

Hoe maken banken geld uit het niets
Wanneer je naar de bank gaat om een lening af te sluiten, wordt het geld ter plaatse gemaakt door het afsluiten van de lening. In de economie noemen ze dit de geld scheppende functie van het bankwezen. De mate waarin banken geld uit het niets mogen maken, hangt af van de reserve ratio. Wanneer we uitgaan van een reserve ratio van 1:10 is de werkwijze als volgt:

1. Om te beginnen heeft een bank geld nodig dat is aangemaakt door de overheid in de vorm van bankbiljetten of een saldo bij de centrale bank. Wanneer de bank € 1000 van dit geld heeft, en de reserve ratio is 1:10, dan kan de bank € 10.000 uitlenen, terwijl dat geld vooraf niet bestond.
2. Degene die dit geld heeft geleend, kan het uitgegeven, en de ontvanger kan deze € 10.000 bij zijn eigen bank op een rekening zetten. Aangezien dit geld niet is aangemaakt door de overheid, mag de bank van de ontvanger bij een reserve ratio is 1:10 slechts 90 procent van dit bedrag uitlenen. Op basis van de € 10.000 die deze bank op de rekening heeft staan, kan de bank een nieuwe lening van € 9.000 maken.
3. De € 9.000 kan weer worden uitgegeven door degene die dit bedrag geleend heeft, en de ontvanger kan dit bedrag weer op een bankrekening zetten. Zijn bank kan vervolgens op basis van deze € 9.000 een nieuwe lening aanmaken van € 8.100. Dit proces kan eindeloos worden herhaald, totdat de oorspronkelijke € 1000 van de overheid door de banken is gebruikt om ongeveer € 100.000 uit het niets aan te maken.

Op het ogenblik zijn de reserve ratio's van banken nog nog hoger dan 1:10, zodat de banken met € 1000 van de overheid, een nog veel groter bedrag uit het niets kunnen maken.

Correctie mechanismen in het huidige geldsysteem
Binnen het huidige geldsysteem bestaat de volgende correctie mechanismen:

1. De vrije markt in combinatie met rentedragend geld zorgt ervoor dat een opgaande economische lijn wordt afgewisseld door een neergaande economische lijn, waarin bedrijven, personen en banken failliet gaan. Op een gegeven moment stabiliseert de situatie en kan de economische cyclus opnieuw beginnen.
2. De overheid probeert de effecten van de vrije markt in combinatie met rentedragend geld te verminderen door middel van economisch beleid, rentebeleid en regulering van het bankwezen.

Problemen met vrije markt in het huidige geldsysteem
Wanneer de overheid zich niet zou bemoeien met de economie en de rente, zou de markt de problemen gaan corrigeren, maar dan wel op de harde manier, met failliet gaande banken, economische recessies en zelfs economische depressies. Aangezien we in een democratische samenleving leven, zullen dergelijke zaken automatisch leiden tot een sterke roep om overheidsingrijpen en regulering.

Problemen met overheidsingrijpen in het huidige geldsysteem
Door de bemoeienis van de overheid, wordt de ernst van economische recessies en economische depressies op de korte termijn verminderd, maar op lange termijn ontstaat een steeds groter probleem, namelijk toenemende schulden waarover rente moet worden betaald. De beroemde econoom Keynes die een groot voorstander was van overheidsbemoeienis, gaf hier als antwoord op: "in the long run we are all dead". Met andere woorden: het zou niet het probleem worden van zijn generatie. Wij zijn daardoor wel in een vicieuze cirkel beland van steeds grotere problemen, waarvoor steeds meer overheidsingrijpen wordt gevraagd, omdat de meerderheid van de bevolking niet graag de gevolgen onder ogen wil zien.

Het geldsysteem bevordert zinloze economische activiteiten
Een aanzienlijk deel van onze economie wordt gevormd door financiële sector. Het aandeel van de financiële sector in de economie is in de afgelopen decennia zeer sterk gegroeid. Hoewel deze sector niets produceert, is het toch één van de meest belangrijke sectoren van de economie geworden. Dit komt omdat het geld met rente allerlei complicaties veroorzaakt en veel mensen zich bezighouden met het verdienen van geld aan deze complicaties.

Door het heffen van rente en allerlei niet productieve activiteiten die het gevolg zijn van renteheffing, neemt de welvaart van grote groepen mensen in de westerse wereld af. Veel bedrijven komen door financieringsconstructies in de problemen, en moeten mensen ontslaan. Deze bedrijven zouden wanneer zij conservatiever waren gefinancierd, levensvatbaar zijn geweest.

Afgeleide renteproducten, de zogenaamde derivaten, worden door de wereldberoemde belegger Warren Buffet, financiële massavernietigingswapens genoemd. Wanneer deze man dat zegt, kun je aannemen dat de situatie buitengewoon ernstig is.

Om met de gevolgen van rente om te kunnen gaan, zijn er ambtenaren die zich bezighouden met de werkloosheid van mensen in tijden van economische tegenspoed, het  sturen van de economie, het subsidiëren van duurzame investeringen en het afremmen van niet duurzame activiteiten die de natuur beschadigen.

Wanneer in onze economie minder nutteloze activiteiten zouden plaatsvinden, zou veel arbeid vrijkomen voor nuttige productie en dienstverlening en voor het oplossen van de maatschappelijke problemen.

Het huidige geldsysteem veroorzaakt veel problemen
Uit het bovenstaande wordt duidelijk dat het huidige geldsysteem met rente veel problemen veroorzaakt, en dat oplossingen moeilijk te vinden zijn. De oorzaak van de economische problemen ligt in de aard van het geld. Wanneer steeds nieuwe schulden nodig zijn, om de rente over oude schulden te betalen, is het duidelijk dat het probleem steeds groter wordt, en dat uiteindelijk dit systeem moet falen.

Als oplossing kunnen wij een nieuwe vorm van geld bedenken, die automatisch voor een natuurlijke ordening van de economie zorgt, waarbij veel minder sturing van de overheid nodig is. Bovendien zou veel minder energie moeten worden gestoken in economische activiteiten die te maken hebben met geld, zeker als deze activiteiten op de langere termijn schadelijk zijn voor de economie en de maatschappij.

Het geld van de natuurlijke economische orde

Kenmerken van het geld van de natuurlijke orde
Silvio Gesell is de grondlegger van de theorie over het geld van de natuurlijke orde. Het natuurlijke van dit geld, zit hem in het feit dat rekening wordt gehouden met de menselijke natuur. Hebzucht is aan de ene kant een motivator om mensen aan te zetten tot prestaties, maar aan de andere kant is het een kracht die kan leiden tot bedrog, vernietiging van natuur, maatschappij en economie. De economie zou zo moeten werken, dat zij met deze zaken rekening houdt, en op natuurlijke wijze naar een maatschappelijk gewenste resultaat toewerkt, terwijl individuen hun eigen doelstellingen kunnen nastreven.

Het geld van de natuurlijke orde heeft de volgende kenmerken:

1. De geldhoeveelheid is constant. Er is geen sprake van geld scheppende activiteit door financiële instellingen. De waarde van het geld is ook constant. Er is in principe geen inflatie. De geldhoeveelheid kan hooguit worden gewijzigd door een overheid op basis van democratische besluitvorming.
2. Het geld is geen schuld, maar kan eventueel wel een waarde vertegenwoordigen door dat het gedekt is door een mandje van goederen en diensten.
3. Over het geld mag geen rente worden geheven. Geld mag wel worden uitgeleend zonder rentevergoeding.
4. Over het geld dat iemand in bezit heeft, wordt een belasting geheven door de overheid die het geld heeft uitgegeven. Dit is een belasting op geld, en dit geld komt weer in circulatie door de uitgaven van de overheid.

De waardebepaling van de geldeenheid
De waardebepaling van de geldeenheid is één van de meest belangrijke punten. Je zou kunnen afspreken dat de geldhoeveelheid constant is, maar je kunt daar nooit op vertrouwen wanneer je je geld voor een langere periode uitleent, en na afloop in dezelfde geldeenheid terug zult worden betaald. De garantie van waardevastheid is essentieel in een systeem zonder rente. Dat betekent dat bij het uitlenen van geld aanvullende bepalingen moeten zijn, die de waardevastheid van de lening garanderen. Je zou dan kunnen denken dat de waarde van het geld wordt uitgedrukt in een mandje van goederen en diensten, en dat aan het einde van de looptijd de waarde van het mandje van goederen en diensten in geld moet worden uitgekeerd. Deze mandjes moeten een groot aantal verschillende goederen en diensten bevatten, om te voorkomen dat prijsfluctuaties van individuele goederen en diensten, of manipulaties daarvan, invloed hebben op de waarde van de lening.

Een geldsysteem met belasting op geld stabiliseert de economie
Bij een geldsysteem zonder rente met belasting op geld wordt geen geld geschapen door financiële instellingen. De overheid heft een belasting over het geld en geeft dit geld weer uit in de vorm van overheidsbestedingen. Alle leningen die bestaan, zijn bestaand geld dat is uitgeleend. Ook al mag het geld niet worden uitgeleend tegen een rente, toch zullen mensen geneigd zijn geld uit te lenen, omdat er een belasting is op geld, en het geld zijn waarde houdt. Dit betekent het volgende:

1. Er is altijd geld beschikbaar om geleend te worden door kredietwaardige bedrijven en mensen. Omdat er geen vergoeding is voor risico van niet terugbetalen, zullen er geen onverstandige leningen worden uitgegeven, die later de economie kunnen destabiliseren.
2. Mocht de economie al verzwakken, wat onwaarschijnlijk is omdat geen geld aan de kringloop wordt onttrokken door rente, dan kan de economie weer worden aangezwengeld door de belasting op geld te verhogen. Immers, mensen zullen dan eerder geneigd zijn om hun geld weer uit te geven. In het geldsysteem zonder rente zijn hogere belastingen op geld een stimulans voor de economie. Dit betekent dus dat wanneer een overheid geconfronteerd wordt met oplopende tekorten vanwege een afzwakkende economie, het verhogen van de belasting op geld de tekorten vermindert en tegelijk de economie aanzwengelt.
3. Mensen die niet in staat zijn om een lening terug te betalen, krijgen die ook niet. Uiteindelijk is dat in hun eigen belang en in het belang van de maatschappij. Niemand is gebaat bij grote groepen mensen die zo diep in de schulden zitten dat ze er nooit meer uit kunnen komen.

Afwezigheid van de rente bevordert duurzame investeringskeuzes
Wanneer we rekenen met rente, betekent dat geld in de toekomst minder waard is dan geld nu. Dit heeft een grote invloed op investeringskeuzes. Rente bevordert investeringen die niet duurzaam en verspillend zijn. Wanneer er geen rente zou zijn, worden duurzame investeringen aantrekkelijker.

Bijvoorbeeld: je wilt een huis laten bouwen en hebt de keuze tussen een huis van € 100.000 en een energieverbruik
van € 5.000 per jaar of een huis van € 200.000 met een energieverbruik van € 2.000 per jaar. Wanneer de rente 10 procent is, is het kostenplaatje voor een goedkope huis met hoog energieverbruik als volgt: € 10.000 rente plus
€ 5.000 energie is € 15.000 per jaar. Het dure huis met lage energieverbruik kost: € 20.000 rente plus € 2.000
energie is € 22.000 per jaar. Wanneer je geen rente hoeft te betalen, valt het kostenplaatje anders uit, en is het
dure huis met lage energieverbruik goedkoper.

Een stabiele economie heeft minder sturing nodig
Wanneer een economie stabiel is, is er ook minder aanleiding voor overheden om in te grijpen. Dit betekent dat de bemoeienis van de overheid met de economie sterk zou kunnen verminderen. Bovendien is het zo, dat wanneer duurzame investeringskeuzes rationele economische beslissingen zijn, de overheid deze niet hoeft te stimuleren.

De rol van de bank
In een geldsysteem zonder rente blijven banken bestaan. Banken zullen aan de volgende regels moeten voldoen:

1. Banken mogen niet voor eigen rekening en risico geld investeren dat door anderen aan hen is toevertrouwd. Zij mogen dat geld alleen zonder rente uitlenen.
2. Je kunt geld bij de bank aanhouden in de vorm van contant geld, waarover door de overheid de belasting wordt geheven. Het geld dat je op de korte termijn nodig hebt, zul je op deze manier aanhouden.
3. Je kunt geld bij de bank aanhouden in de vorm van een deposito's of spaarrekeningen. Dit geld wordt door de bank weer uitgeleend zonder rente. Het aanhouden van dergelijke deposito's of spaarrekeningen is aantrekkelijk omdat je daarmee de belasting op geld ontloopt, en de waarde van het geld niet wordt uitgehold door inflatie. Het is wel waarschijnlijk dat je een vergoeding betaalt aan de bank als bemiddelingskosten.
4. De bank mag alleen bemiddelingskosten berekenen aan de uitlener en niet aan de lener, aangezien de bank dan door hoge provisies in de verleiding kan komen om het geld toch met veel risico uit te lenen.
5. Je kunt deelnemen via beleggingsfondsen van de bank in aandelen van bedrijven. Dit is een aantrekkelijk alternatief. Aangezien er veel minder sterke economische cycli zijn, en de bedrijven veel conservatiever gefinancierd, is een gespreide portefeuille van aandelen, veel minder riskant dan in het huidige systeem. Mensen die geld voor een langere periode willen wegzetten, zullen daarom vaker kiezen voor aandelen.

Er zijn voorbeelden
In het verleden zijn geldsystemen zonder rente in verschillende vormen op kleine schaal uitgeprobeerd, met wisselend succes. Het succes van geldsystemen zonder rente, hangt sterk af van de randvoorwaarden.

Beperkingen
Uiteraard heeft een geldsysteem zonder rente met belasting op geld een aantal beperkingen. We kunnen met deze beperkingen leven, wanneer we ons realiseren dat het heffen van rente zeer schadelijk is voor de economie, de maatschappij en de natuur.

Een aantal beperkingen van een geldsysteem zonder rente zijn:

1. De belangen bij het voortbestaan van het huidige geldsysteem zijn groot. Zowel overheden als financiële instellingen zijn gebaat bij het huidige geldsysteem. Het zal dus zeker niet makkelijk zijn om het geldsysteem te hervormen.
2. Het aantal financieringsmogelijkheden neemt af. Er is geen vergoeding voor risico van leningen. Bedrijven kunnen kapitaal aantrekken door aandelen uit te geven of door geld te lenen zonder rente. Alleen bedrijven die kredietwaardig zijn, kunnen in aanmerking komen voor leningen. Alle andere bedrijven zullen aandelenkapitaal moeten aantrekken, totdat zij kredietwaardig genoeg zijn om geld te kunnen lenen zonder rente. Hierdoor zullen de geld- en kapitaalmarkten waarschijnlijk minder efficiënt functioneren.
3. Een geldsysteem zonder rente doet een groot beroep op de rationaliteit van mensen. De behoefte van mensen om rijk te worden zonder ervoor te werken is onuitroeibaar. Een zuiver rationeel mens zou nooit meedoen aan een loterij of een piramidespel. Toch zijn er heel veel mensen die dat doen.

Een geldsysteem zonder rente met belasting op geld is een ongewis experiment wanneer dit op grote schaal zou worden ingevoerd. Het kan gevolgen hebben die moeilijk zijn te voorzien. Deze gevolgen kunnen zowel gunstig als ongunstig zijn. In ieder geval is een dergelijke drastische verandering van de economie een actie die doordacht moet worden ingevoerd. Wanneer men dit geldsysteem in een tijd van crisis zou willen invoeren, en dit gebeurt onder tijdsdruk, kunnen fouten worden gemaakt die de kans op succes sterk zullen verkleinen.

Het grootste gevaar dat altijd blijft bestaan, zolang een geldsysteem zonder rente zou werken, is dat rente toch op een of andere manier weer wordt ingevoerd, eventueel via een achterdeur. Mensen zullen zich afvragen: Waarom betaalt de lener geen vergoeding? Waarom moet de eigenaar van het geld wel een vergoeding betalen en de lener niet? Politieke belangen zullen met dit gevoel aan de haal gaan.

Ook zullen allerlei constructies worden bedacht, waar belanghebbende partijen op in gaan spelen. We moeten ons realiseren dat een eventuele provisie die een lener betaalt, rente is. Rente kan zich in allerlei vormen gaan manifesteren. Als daar niet tegen op wordt getreden, zullen de mogelijkheden steeds verder worden opgerekt, en uiteindelijk weer onverantwoorde risico’s worden genomen.

Veel gestelde vragen

Vragen over de geldhoeveelheid en schulden
Vraag: Als de geldhoeveelheid constant is, kan dan de economie nog wel groeien?
Antwoord: De waarde die in de economie wordt geschapen, is binnen zekere grenzen niet afhankelijk van de geldhoeveelheid. Als het goed gaat met de economie, en de geldhoeveelheid blijft gelijk, kan sprake zijn van dalende prijzen. Een sterke toename of afname van de geldhoeveelheid kan uiteraard wel schadelijk zijn voor de economie. Omdat berekening van inflatie percentages onderhevig is aan manipulaties, zijn deze geen goede weergave van de werkelijke economische groei, dus is ook de omvang van de economische groei die we nu hebben, onderwerp van discussie.

Vraag: Waarom stort de economie in, als de schulden niet groeien?
Antwoord: Omdat bijna alle geld dat in omloop is gekomen, door banken is geschapen met het oogmerk om daar rente op te heffen. Als er geen nieuwe schulden bijkomen, zal de geldhoeveelheid afnemen door de rentebetalingen, zelfs al worden de bestaande schulden niet afgelost. Niet alle geld zal uit omloop verdwijnen, want niet alle schulden kunnen worden afgelost, omdat veel mensen en bedrijven voor die tijd al failliet zullen zijn gegaan.

Vraag: Is het niet verstandig om over te gaan op de goudstandaard, om daarmee de schuldgroei te beteugelen?
Antwoord: Wanneer wij terug zouden gaan naar de goudstandaard, en we laten het systeem van banken met de rente bestaan, zal de economie zich na verloop van tijd weer ontwikkelen naar een situatie zoals we nu hebben. Mensen kunnen moeilijk accepteren dat banken steeds weer failliet gaan en dat er een proces van creatieve destructie is, die opgaande economische groei laat afwisselen met recessies en depressies. Mensen zullen dan weer gaan vragen om overheidsingrijpen. De goudstandaard zal daarom niet leiden tot een natuurlijke orde die stabiel is. Bovendien, wanneer de waarde van geld alleen afhankelijk is van goud, is allerlei manipulatie mogelijk, zoals wij dagelijks in de goudmarkt zien. Daarom is het verstandiger om de waarde van het geld te baseren op een bredere dekking dan goud alleen.

Vragen over rente
Vraag: Is geld zonder rente eigenlijk niet gewoon gratis geld?
Antwoord: Het geld dat we nu hebben is gratis geld, aangezien banken dat uit het niets kunnen maken. Bovendien leen je nu een bepaald bedrag, dat je later terugbetaalt, terwijl het veel minder waard is. Als je dus een hypotheek afsluit, met een rente van vijf procent, terwijl de geldhoeveelheid groeit met 15 procent, krijg je eigenlijk geld toe terwijl je leent. Geld zonder rente is geen gratis geld, zeker als wordt afgesproken dat de geldhoeveelheid constant is. Het huidige geldsysteem benadeelt spaarders als de rente laag is en benadeelt leners als de rente hoog is. Geld zonder rente bevoordeelt niemand.

Vraag: Ben ik als spaarder in een geldsysteem zonder rente slechter af?
Antwoord: De rente die op de bank krijgt is laag, en is meestal lager dan de inflatie, en bijna altijd lager dan de groei van de geldhoeveelheid. Wanneer de waarde van het geld constant is, en je krijgt aan het einde van de looptijd van de lening je geld terug, ben je beter af.

Vraag: Ben ik als lener in een geldsysteem zonder rente slechter af?
Antwoord: Wanneer je in het huidige geldsysteem een rente betaalt die lager is dan de inflatie, ben je als lener in een geldsysteem zonder rente slechter af.

Vraag: In Japan is de rente al jaren nul procent. Is Japan het voorbeeld van een renteloos geldsysteem?
Antwoord: Hoewel de rente in Japan heel erg laag is, is daar geen sprake van een geldsysteem zonder rente met belasting op geld. Het geldsysteem in Japan werkt hetzelfde als het geldsysteem in de westerse wereld. Ongeveer 20 jaar geleden is het bankensysteem in Japan opgeblazen door de toenemende kredietgroei en sindsdien is de rente gezakt naar ongeveer nul procent.

Vraag: Bestaat in islamitische landen al niet een renteloos geldsysteem?
Antwoord: Hoewel renteheffing in de islam verboden is, zoals dat ook bij het christendom het geval was, wil dat niet zeggen dat de islamitische wereld een geldsysteem heeft zonder rente met een belasting op geld.

Vragen over het bankwezen bij geld zonder rente
Vraag: Moeten de banken worden genationaliseerd?
Antwoord: Banken hebben een bijzondere maatschappelijke functie omdat zij het geldsysteem beheren. In ieder geval moet het zo zijn dat banken de toevertrouwde gelden niet voor eigen rekening en risico beleggen of investeren, maar deze gelden zonder rente uitlenen. Dit kan voor rekening en risico van de klanten zijn, maar dat kan ook voor rekening en risico van de bank zijn, waarvoor de bank dan een vergoeding zou krijgen. Een bank kan daarom nog steeds een private onderneming zijn.

Vraag: Is mijn spaargeld dan nog wel veilig bij de bank?
Antwoord: Wanneer banken gelden uitlenen voor rekening en risico van de klanten, betekent dat wanneer bepaalde leningen niet volledig kunnen worden afgelost, het risico voor rekening van de klanten is. Wanneer het geld is uitgeleend voor rekening en risico van de bank, vormt het eigen vermogen van de bank een buffer waarmee verliezen worden opgevangen. In het huidige systeem is dat ook al het geval, want banken kunnen failliet gaan, en spaarders kunnen hun geld verliezen.